Perilla frutescens

From Artvin Ansiklopedisi

Perilla, esasen Doğu Asya’da bulunmuş olasılıkla örnek tekil bir cinstir. Perilla frutescens (L.) Uzakdoğuda kültür altına alınmış olup geniş bir dağılımı vardır. Bununla birlikte Kuzeybatı İran ve Kafkasya’da da bulunur. Türkiye’nin kuzeybatısına yapılan bir botanik gezisi sırasında Labiatae’nin bugüne kadar fark edilmemiş bir örneği toplandı. Daha sonra bir Perilla frutescens olarak tanımlanan bu türün, İran ve Rusya orijinli floradan geldiği anlaşıldı. Çin florasında Perilla frutescens üç türe ayrılmıştır: P. frutescens var. frutescens, var. purpurescens ve var. crispa.

Türkiye’de bulunan bu örnek, Perilla frutescens var. frutescens türündendir. Türün tanımı burada Çin florasına göre verildi: Perilla frutescens (L.) Gövde 0.3-2 m uzunluğunda, yeşil ya da mor , ince tüylü ya da yoğun olarak kaba tüylüdür. Yaprak sapı 3-5 cm; yaprak kanadı yuvarlak yumurtamsı geniş ölçüdedir, 4.5-13 x 2.8-10 cm, yeşil, eflatuni ya da mor-siyah, ince tüylü ya da arkasına doğru bitki boyunca uzanan ince tüylü, yuvarlak tabanlı kabaca kama biçiminde, kenarı testere dişli, kalın ve darca, tepesi uzun, sivri ve kısadır. Dokunaç halkaları 1.5-15 cm boyunda ve kesif bir surette tüylü; bürgüleri 4 x 4 mm, uçları uzun, sivri ve gudde gibidir. Çiçek sapı, tohumlu kısımdaki çiçek zarfına kadar 4.5 mm’dir ve çoğunlukla tüylüdür. Çiçek zarfı, 3 mm, dikine, temelde ince tüylü, sarı bezeli, alt dudağı üst dudağından daha uzun; tohumlu kısmındaki çiçek zarfı 4-11 mm, temelde kaba veya ince ince tüylü, gudde biçiminde, taçyaprakları (1.5-)3-4 mm, hafif yumru biçiminde, çiçeğin boru gibi olan kısmı 2-2.5 mm, gri-kahverengi ya da sarımsı kahverengi ve çap olarak 1-1.5 (-2) mm’dir.

Çiçeklenme Ağustos-Kasım; meyve verme Ağustos-Aralık arasındadır.

Bu örnek, Türkiye/A9 Artvin paftasında yer alan Hopa, Sugören köyünden 1 km uzakta ve Hopa karayolunda, yol kenarında Ali A. Dönmez tarafından 29.09.2000 tarihinde toplandı.

P. frutescens var. frutescens, Güneydoğu Avrupa, Doğu Ukrayna, Asya ve Kuzey Amerika’da güzel kokusu için bir süs bitkisi olarak kültür altına alınmış ve local olarak bu bölgelerde yerlileştirilmiştir. Iran-Gilan’dan toplanan bir örnek burada doğallaşmış ya da sonradan buraya getirilmiş olabilir. Artvin örneği olasılıkla insanlar tarafından buraya getirildi ve doğallaştı.

Bibl: Gorshkova SG (1954). Perilla L. In: Komarov VL & Shishkin BK (eds). Flora USSR 21: 452-454. Moscow and Leningrad: Botanicheskii • Institut Akademii Nauk SSSR. (Translated from Russian by Israel, Program for Scientific Translations, Jerusalem 1977) • Hedge IC & King R (1982). Perilla L. In: Rechinger KH (ed). Flora Iranica 150: 577. Graz-Austria: Akademische Druck-u. Verlagsanstalt • Richardson IBK (1972). PerillaL. In: Tutin TG et al (eds). Flora Europaea, 3: 186-187. Cambridge, London, New York, Melbourne: Cambridge University Press • Shu ZS (1994). Perilla L. In: Al-Shehbaz I et al (eds). Flora of China 17: 241-242 (English version), St. Louis and Beijing: Science Press and Missouri Botanical Garden Pres • Ali A. Dönmez (2002). Perilla: a New Genus for Turkey. Turk Journal Botanic, 26: 281-283, TUBİTAK