Opiza Manastırı
From Artvin Ansiklopedisi
Opiza (Bağcılar) Manastırı, Artvin merkeze bağlı Bağcılar (eski adı Opiza) köyünde bulunan tarihi Gürcü manastırıdır. Köyün girişindeki meyilli arazinin düzeltilmesi sonucu elde edilen alan üzerinde kurulan manastır; kilise, şapel ve diğer yapılardan oluşmakta olup zamanımıza oldukça harap bir şekilde ulaşmıştır.
Manastırın günümüze ulaşan kitabesi yoktur. Yazılı kaynaklardan edinilen bilgiye göre buradaki yapılar ilk kez, Ardanuç Kalesi’ni İberya Krallığı merkezi haline getiren Kral Vahtang Gorgaslan (449-499) tarafından kurulur. 7. yüzyılda Müslüman Arapların bölgeye yönelik akınları sırasında tahrip edilir. Daha sonra, Rahip Grigor Kandza tarafından, Bagratlı Krallarından I. Aşot’un (786-830) yardımları ile yapı topluluğu yeniden onartılarak, 14. yüzyıla kadar işlevini sürdürür. Günümüzde herhangi bir amaç için kullanılmamaktadır.
KİLİSE
Manastırın odak noktasını teşkil eden yapı serbest haç planlı olup 24.80x10.40 m dış ölçülere sahiptir. Yöredeki kiliseler içerisinde en fazla tahrip görmüşlerin başında gelmektedir. Kilisenin kuzey cephe duvarı, batı cephe duvarının bir bölümü, pastoforion odalarının bir kısmı haricinde tüm mimari elemanları yıkılmıştır (buradaki tahribin en önemli sebebi 1960’lı yıllarda köye ulaştırılan karayolunun kilisenin ortasından geçecek şekilde etüd edilmesidir). Kilise oldukça tahrip olduğundan, yapıya ait herhangi bir mimari plastik ve fresk kalıntısı günümüze ulaşmamıştır. 1959’da yapıda araştırma yapan N. Thierry, kubbe kasnağı ve kubbenin o yıllarda ayakta olduğunu belirterek, bu kısımlarda çeşitli fresklerden söz eder. Bu fresklerden kubbedekinin İsa Peygamberin göğe yükselişini içerdiğini belirtir. Ayrıca, kasnağın (dıştan) kör arkad nişleri içerisine yerleştirilmiş çeşitli figürlerin varlığından söz etmektedir. Kilisenin beden duvarları 90 cm kalınlığında olup dolgu duvar tekniğinde örülmüştür. İçten ve dıştan kaplama duvarın ortası harçla tutturulmuş, moloz taş malzeme ile kuvvetlendirilmiştir. Kapı ve pencere açıklıklarında; paye, kemer, geçiş elemanları, kasnak ve kubbede düzgün kesme taş, diğer kısımlarda ise tek tarafı düzeltilmiş ve farklı boyutlardan oluşan kaba yonu taşları kullanılmıştır.
www.chveneburi.net
ŞAPEL
Kilisenin batı haç kolunun güneybatı cephesinde, bu kolun yarısı kadar ebatta, tek nefden oluşmaktadır. Üç adet kapısı bulunmaktadır. Bu kapılarla narteks ve kilise irtibatlandırımıştır. Herhangi bir süslemesi günümüze ulaşmamıştır. Malzeme ve teknik açıdan kilise ile benzeşmektedir.
DİĞER YAPILAR
Manastırın değişik zamanlarda yapılaşma geçirdiği bilinmektedir. Ancak, günümüzde buradaki yapılaşma sürecini ve kullanım amaçlarını tesbit etmek mümkün değildir. Kilisenin batısında sadece beden duvarlarının bir kısmı ayakta olan birbiriyle bağlantılı iki yapı dikkati çekmektedir. Baıdaki diğerlerinden daha büyüktür. Özellikle güney cephesinin alt bölümü daha büyük ebatlı ve fazlaca düzgün olmayan taşlarla örülmüştür.
bibl: Osman Aytekin; Ortaçağdan Osmanlı Dönemi Sonuna Kadar Artvin’deki Mimarî Eserler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1999
