Barhal Manastırı
From Artvin Ansiklopedisi
Fotoğraf: Yalçın Narinoğlu
Yusufeli’nin Barhal (yeni adı Altıparmak) köyünde bulunan ve günümüzde cami olarak kullanılan Gürcü manastırı. Manastırdan günümüze sadece kilisesi ulaşmış olup, yapı köyün içinde bulunmaktadır. Yapının ilk planı E. Takaşhvili ve ekibi tarafından 1917 yılında çizilmiştir. Takaşhvili’nin planından, yapının orijinalinde güney cephe kapısının dışa hayli taşıntı yapan sundurması ile batı cephesine sonradan eklenen narteksin varlığı anlaşılmaktadır. 973 tarihinde yazıldığı bilinen “Parhal İncili”ne göre manastır “Vaftizci Yahya” adına, Bagratlı Krallarından II. Bagrat (958-994) döneminde inşa edilmiştir. Büyük Aleksandır zamanında (1412-1442) kilisenin güney cephesine kapı sundurması eklenmiştir. Yine kilisenin güney cephesinin üst arkadlarında bulunan kitâbelere göre 15. yüzyılda yapı tamirat geçirmiştir. Ayrıca, Atabek IV. Kvarkvare zamanında, muhtemelen 1518 yıllarında kilisenin batısına narteks eklendiği gibi, kilise de restore edilmiştir. Yörenin İslâmlaşması ile birlikte, kilise camiye çevrilmiştir ve halen mahalle camisi olarak kullanılmaktadır. Kilise üç nefli bazilikal planlı olup, dıştan 28.55 x l8.65 m. ölçülere sahiptir. Plan açısından adeta aynı ustanın elinden çıkmışçasına Tekkale kilisesine benzerlik göstermektedir. Ayrıca, ondan daha iyi korunarak günümüze ulaşmıştır. Semerdam çatı örtüsü yapı için özel olarak hazırlanan taş plakalardan elde edilmiştir. İçteki freskli süslemeler kısmen badana ile kapatılmıştır. Dış cephelerinde, Tekkale kilisesinden daha zengin plastik figürlü süslemelere sahiptir. Güney cephesinin üstteki yalancı kemerler arasında kırmızı doğal boyayla yazılan Gürcüce yazıtı dikkat çekmektedir. Dörtkilise’de olduğu gibi pencereler yapının büyüklüğüne göre küçük tutulmuştur.
Manastırdan günümüze sekiz kitâbe ulaşmıştır. Bunlardan birincisi kilisenin batı cephesindeki kapının güneyinde bulunan dikdörtgen pencerenin alınlığında; Bitkisel ve haç motifinden oluşan süslemeli taşın yüzeyine kabartma biçiminde işlenmiş, tek satırlık Gürcüce yazıttır. Diğerleri ise kilisenin güney cephesinin üst katında, buradaki duvar arkadlarının doğudan yedi tanesinin içine kırmızı renkli doğal boya ile Gürcüce yazılmıştır. Bunların dışında batı cephesindeki portalin kuzeyinde bulunan pencere kemeri üzerinde kazıma tekniği ile işlenmiş önemsiz bir yazıt daha bulunmaktadır.
bibl: Osman Aytekin; Ortaçağdan Osmanlı Dönemi Sonuna Kadar Artvin’deki Mimarî Eserler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1999 ▪ Taner Artvinli; Yusufeli, Yusufeli Kaymakamlığı yayını, Ankara, 2000
