Arhavi
From Artvin Ansiklopedisi
Yüzölçümü 314 km2 olan Arhavi ilçesi, kuzeyde Hopa, kuzeydoğuda Borçka, doğuda Murgul ilçeleri, güney ve batıda Rize ili, kuzeybatıda da Karadeniz ile çevrilidir. İlçenin toplam nüfusu 19.347, ilçe merkez nüfusu 14.079’dur.
Konu başlıkları |
Doğal yapı
İlçe topraklarının büyük bölümü dağlıktır. Dar bir kıyı şeridinin hemen ardında yükselen dağlar, güneyde 3000 m’nin üstüne çıkar. Doğu Karadeniz Sıradağlarına bağlı Gül Dağı'nın Savval Tepe'de 3371 m’ye erişen doruğu ilçenin güney sınırındadır. Bu dağlar gür bir orman örtüsüyle kaplıdır. Ormanlar alçak kesimlerde kayın, gürgen, kızılağaçlardan, yüksek kesimlerde de ladin ve göknarlardan oluşur.
Coğrafi durum:
Arhavi, Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü'nde yer alır. İlçe toprakları 41 derece 06' ve 41 derece 22' kuzey enlemleri ile 41 derece 14' ve 41 derece 30' doğu boylamları arasında yer alır.
Doğu Karadeniz Dağları’nın kuzeyine yerleşmiş olan ilçe, kuzeyden Karadeniz, batıdan Rize ili Fındıklı ilçesi, doğudan Hopa ilçesi, güneyden kısmen Borçka ve Yusufeli ilçeleri ile çevrilidir.
Yüzölçümü 314 km2 olan Arhavi, Kamilet ve Derecik olmak üzere iki vadi üzerinde 30 köy ve 7 mahalleden oluşur. Arazi yapısı olarak engebeli ve dağlıktır. İlçe merkezi ile merkeze bağlı mahalleler köylerin aksine gerek iskana gerekse tarıma elverişli konumdadır.
Sosyo-ekonomik yapı
İlçenin başlıca geçim kaynağı bitkisel üretimdir. En çok çay, fındık ve mısır yetiştirilir. Kıyıdan uzak kesimlerde az miktarda buğday ve arpa da ekilir. Diğer ekonomik etkinlikler hayvancılık, ormancılık ve balıkçılıktır.
İlçe ekonomisi genellikle çay tarımına ve kısmen de fındık üretimine dayalıdır. İlçe genelindeki işlenebilir tarım arazisi yaklaşık olarak toplam 48.000 dekardır. Bu alanın 30.000 dekarı çaylık, 90.00 dekarı fındıklık, 7.000 dekarı da mısır ve diğer kalan kısmı ise sebze ve meyve alanıdır.
Bu tarımsal faaliyetlerden yaş çay üretimi 21.500 ton, kuru çay üretimi 3.870 ton tahmini fındık üretimi de 800 tondur. Arhavi’de, alternatif ürün alanında kivi üretiminde önemli bir gelişim sağlanmıştır. 1990-2002 yılları arasında çiftçilere yaklaşık 20 bin adet kivi omcası dağıtılmış ve 400 dekarlık bir alanda üretim gerçekleştirilmiştir.
İlçede, 1999-2002 yıllarında yıllık ortalama 50 ton kivi üretimi gerçekleştirilmiştir. İlçede ticari anlamda hayvancılık gelişmemiştir. Aile ihtiyacının karşılanması ve kısmen de pazara sunma amaçlı küçük ve büyükbaş hayvancılık mevcuttur. Arıcılık ilçede oldukça gelişmiştir. Büyük çoğunluğu gezgin olan 200 civarında belgeli arıcı mevcuttur.
İlçe, Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca kafkas ırkı arı yetiştiriciliği açısından “izole bölge” kapsamına alınmıştır. İlçe yüzölçümünün yarısından fazlası ormanlıktır. Orman İşletme Müdürlüğü kayıtlarına göre 30.882 hektar genel sahanın 17.450 hektarı ormanlık alandır. Köylerin 20 adedi orman içi veya orman kenarı köyü özelliğini taşımaktadır. Yaygın ağaç türleri ise kayın, kızılağaç ve kestanedir.
İlçede ikisi çay fabrikası biri çimentolu yonga levha (BEYOPAN ), biri de Arsan Silah Fabrikası olmak üzere 4 adet sanayi tesisi mevcuttur Bu tesislerde, yıllara göre değişmekle birlikte ortalama 850-900 civarında daimi veya geçici personel istihdamı sağlamaktadır. İlçede, kooperatifçilik oldukça gelişmiştir. Mevcut kooperatiflerin 5 adedi tarımsal amaçlı, 6 adedi ticari amaçlıdır. Arhavi Ticaret ve Sanayi odasına kayıtlı 13 anonim şirket, 117 limited şirket, 6 kollektif şirket ile 22 kooperatif ve 180 adet de şahıs üye mevcuttur. Esnaf ve Sanatkarlar Odası üye sayısı 656, Çay Ekiciler Kooperatifi üye sayısı ise 3814’ dür.
Yapımı sürdürülen 100 işyeri kapasiteli Arhavi Küçük Sanayi Sitesinin ilçe ekonomisine kazandırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.
Nüfus:
| SAYIM YILI | TOPLAM NÜFUS | ŞEHİR NÜFUSU | KÖYLER NÜFUSU |
| 1990 | 18.351 | 10.048 | 8.303 |
| 1997 | 17.891 | 13.251 | 4.640 |
| 2000 | 19.347 | 14.069 | 4.394 |
İdari yapı
Arhavi, 1 Haziran 1954 gün ve 6324 sayılı kanunla kendisine bağlı 26 köyle birlikte ilçe oldu. İlçe merkezi 7 mahalleden oluşmaktadır. İlçeye bağlı köy sayısı 30’dur. İlçedeki tek belediye Arhavi Belediyesi'dir.
Ören yerleri ve tarihi eserler
Ciha kalesi: Yapılış tarih kesin olarak bilinmemekle birlikte Cenevizliler zamanından kaldığı sanılmaktadır.
Çifte Köprüler: Ortacalar bucak merkezinde biribirine tamamlayan tam daire özelliğini gösteren 2 köprü olarak inşa edilmiştir. Yapılış tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte en az 250 yıllık olduğu söylenmektedir.
Kemerköprü Köprüsü: Tam daire kemer özelliğinde yapılmıştır. Yapılış tarihi bilinmemektedir. En az 400 yıllık olduğu sanılmaktadır. Üç yıl önce yıkılmıştır.
Derecik Köprüsü: Kemer Köprü olarak yapılmıştır. Yapılış tarihi bilinmemektedir. En az 100 yıllık olduğu sanılmaktadır.
Gemi Kayası ve Taş Gemi: Balıklı ormanları içerisinde gemiye benzeyen bir kaya görünümündedir. Ulaşımı çok zordur.
Arhavi Merkez Camii: Yapılış zamanı kesin bilinmemektedir. Birkaç kez onarım geçirdiği ve minaresinin yakın bir zamanda yapıldığı tespit edilmiştir. Çatı altında gizli kubbesi vardır. Ahşap işlemeleri kendine has bir güzelliğe sahiptir.
Ulukent Cami: Köylü imecesiyle Hasan adında bir usta tarafından yapıldığı söylenmektedir. Ahşap bölmeleri ve işlemeleri çok sanatkarane yapılmıştır. Birkaç kez onarım görmüştür. Vakıflar eliyle yeniden onarılmıştır. En az 100 yıllık olduğu söylenmektedir.
Dikyamaç Camii: Ulukent Camii özelliklerini göstermektedir. Aynı usta tarafından yapıldığı sanılmaktadır. Vakıflar tarafından onarılmıştır. Minaresi yeni yapılmaktadır.
Tarih
Eski bir yerleşim merkezi olan Arhavi, Bayezit döneminde (1481-1515) Trabzon Sancakbeyi olan Şehzade Selim (sonradan I. Selim) tarafından Osmanlı topraklarına katıldı. Arhavi, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Anadolu’nun doğusunda işgale uğramayan ender yörelerden biridir. Ruslar, Birinci Dünya Savaşı sırasında Arhavi’ye girmedi. Arhavi, cumhuriyet döneminin başlarında bucak olarak yönetilirken, 1954’te ilçe yapıldı. Arhavi Belediyesi'nin kuruluş tarihi 1946’dır.
Arhavi ilçe merkezi, Arhavi Suyu'nun Karadeniz’e döküldüğü düzlüğün batısında Karadeniz sahil yolu üzerinde yer alır. Kentte 1963’te kurulmuş bir çay fabrikası vardır. Yörede üretilen yaş çay burada işlenir ve paketlenmek üzere Rize’ye gönderilir. İlçeyi il merkezine bağlayan 80 km’lik yolun kıyı dağlarını aştığı Cankurtaran Geçidi zaman zaman ulaşıma kapanır. Bu nedenle Arhavi her türlü mal ve hizmet ihtiyacını daha uzak olmasına rağmen daha kolay ulaşılan Rize ilinden karşılar.
